آزمایش خون و تجزیه و تحلیل‌ آزمایشگاهی: آنچه باید درباره‌ی آزمایش خون بدانید (۱)

آزمایش خون و تجزیه و تحلیل‌ آزمایشگاهی: آنچه باید درباره‌ی آزمایش خون بدانید (1) - پایازیست آرایه

آزمایش خون و تجزیه و تحلیل‌ آزمایشگاهی: آنچه باید درباره‌ی آزمایش خون بدانید (۱)

در آزمایش خون طبیعتا می‌توان هر چیزی را که در خون وجود دارد، مشاهده کرد (و یا به معنای کلی‌تر هر آنچه در بدن‌ وجود دارد). خون فهم ما از بدن را متفاوت می‌کند چون هر آنچه را در ظاهر غیرقابل مشاهده است، به ما نشان می‌دهد. در این مقاله چگونگی تجزیه و تحلیل آزمایش خون و هر آنچه لازم است در این رابطه بدانید، بررسی خواهیم کرد.

آزمایش خون چیست؟

خون سیستم نقل و انتفال بدن است. ۵ لیتر خونی که در سیستم بدن ما به صورت مداوم در حال گردش است؛ چیزهای زیادی در خود دارد. آزمایش خون به ما نشان می‌دهد چه چیزهایی در خون وجود دارد و در معنای کلی‌تر چه چیزی در بدن‌مان وجود دارد. خون می‌تواند تغییرات بدن را که ظاهرا قابل تشخیص نیست به ما نشان دهد، مثل سطح قند خون یا میزان مواد مغذی بدن.

به همین دلیل از آزمایش خون برای بررسی وضعیت سلامت کلی بدن استفاده می‌کنیم، چون می‌توانیم تصویر دقیق‌تر و مشخص‌تری از وضعیت‌ بدن‌مان داشته باشیم، تصویری واقعی در مقایسه با اینکه مثلا بگوییم «امروز احساس می‌کنم چاق‌تر شده‌ام» یا «دیروز به اندازه‌ی کافی سبزیجات خوردم.».

اشکال مختلف نمونه‌گیری از خون

نمونه‌ی خون را به اشکال مختلف می‌توان گرفت:

  • نمونه‌گیری مویرگی (از نوک انگشت)
  • نمونه‌ خون خشک شده
  • نمونه‌گیری خون شریانی
  • نمونه‌گیری خون وریدی (رایج‌ترین روش نمونه‌گیری)
  • آسپیراسیون مغز استخوان

بعد از نمونه‌گیری چه اتفاقی می‌افتد؟

بعد از نمونه‌گیری، خون در آزمایشگاه تجزیه و تحلیل می‌شود. خون داخل یک سانتریفیوژ قرار می‌گیرد و چرخانده می‌شود تا اجزای آن از هم تفکیک شود.

 

بعد از نمونه‌گیری چه اتفاقی می‌افتد؟

رنج نرمال

در مرحله‌ی بعد متخصصان آزمایشگاه، نتایج به دست آمده را با «رنج نرمال» مقایسه می‌کنند. رنج نرمال در واقع بازه‌ای از مقادیر قابل قبول در رابطه با یک پارامتر خاص پزشکی است که آزمایش به هدف آن انجام شده است. رنج نرمالی که در آزمایشگاه به آن ارجاع می‌شود، متعلق به ۹۵% از جمعیت سالم است. به این معنی که نتیجه‌ی آزمایش خون ۹۵% از جمعیت سالم در این بازه‌ی نرمال قرار می‌گیرد. این رنج نرمال در آزمایشگاه‌های مختلف بنا به موقعیت جغرافیایی و نوع اجزای خون متفاوت است.

عددی که بالاتر یا پایین‌تر از این رنج نرمال باشد، اطلاعات پزشکی خوبی درباره سیستم بدن در جهت تشخیص به پزشک می‌دهد. این مقادیر آزمایش‌شده غیرعادی وقتی در کنار علائم، فاکتورهای سبک‌زندگی و نتایج آزمایش‌های دیگر قرار می‌گیرد، کمک بیشتری در تشخیص به پزشک خواهد کرد.

تفاوت‌ها در نتایج آزمایش و رنج نرمال

مقادیر آزمایشگاهی برای هر فرد متفاوت است و باید نسبت به عوامل دیگر ارزیابی شود. با اینکه رنج نرمال با در نظر گرفتن جواب آزمایش تعداد زیادی از افراد سالم تعیین می‌شود، هر کس با در نظرگرفتن برخی فاکتورها ممکن است شرایط متفاوتی داشته باشد. تجزیه و تحلیل نمونه‌ی خون بر اساس این فاکتورها ممکن است متفاوت باشد:

  • زمان
  • حالت قرارگرفتن بدن (ایستاده، نشسته، خوابیده)/ وضعیت مزاجی
  • مصرف مواد غذایی / مایعات
  • استرس
  • استفاده از دارو / مکمل
  • الکل
  • سیگار
  • میزان فعالیت بدنی/ورزش
  • تست‌های کلی

آزمایش‌های پایه‌

آزمایش خون پایه‌ای که معمولا پزشکان دستور می‌دهند، SMAC-20،‌ SMA-20 یا CHEM-20 نام‌دارند. این آزمایش ابتدایی ۲۰ فاکتور مختلف خون از جمله سطح مواد معدنی، پروتئین‌ها و … را اندازه می‌گیرد. این آزمایش کاملا استاندارد است و باید انجام شود ولی به اندازه‌ی کافی گویای وضعیت سلامت فرد نیست. غیر از آزمایش پایه SMAC-20 آزمایش‌های خون دیگری هم وجود دارد که می‌توانید انجام دهید. در جدول زیر بعضی از این آزمایش‌های پرکاربرد را بررسی کرده‌ایم.

آزمایش‌های قلبی عروقی

کاهش می‌یابد با…. افزایش می‌یابد با… چه چیزی را آزمایش می‌کند نام آزمایش
بیماری میلوپرولیفراتیو (مثل پلی سیتمی ورا، ترومبوسیتوز، میلوفیفروسی، لوسمی مزمن میلوئیدی)، هیپرتیروئیدی، سوء تغذیه، برخی بیماریهای ریه، ماه های گرمتر، نشستن به جای ایستادن)، داروهای خاص، داروهای استروژن. کلستاز، سندرم نقرس، نارسایی‌های مزمن کلیوی، کم کاری تیروئید، الکل، رژیم غذایی با کلسترول بالا و چربی، چاقی، بارداری کلسترول به همراه هورمون‌های مختلف در ساخت سلول‌های مغز و اعصاب نقش دارد. اگر میزان آن در خون زیاد باشد نشانه بیماری قلبی و عروقی CDV است. بعضی از متخصصان معتقدند اگر میزان کلسترول خود را زیر ۱۵۰ میلی‌گرم در یک دسیلیتر نگه دارید در برابر سکته‌ی قبلی ایمن می‌شوید. آزمایش کلسترول
بیماری تانژیه، پرکاری‌تیروئید، کم خونی، سندرم ری، بیماری مفصلی التهابی، استفاده از استروژن پرخوری (بعضی از افراد چربی‌، قند و دانه‌های غنی شده را بیش از اندازه مصرف می‌کنند)  کم کاری تیروئید، سندرم نفروتیک،  مولتیپل میلوما ، انسداد کبدی،

بی اشتهایی عصبی، دیابت، نارسایی کلیه،  پورفیری، بارداری، مصرف آندروژن

نوعی لیپوپروتئین است که کلسترول را به بافتهای کبدی منتقل می‌کند. لپوپروتئین کم‌چگالی با بیماری‌های قلبی عروقی ارتباط مستقیم دارد. لیپویروتئین کم‌چگالی (LDL)
Apo A: دیابت، نارسایی کلیه، رژیم‌های غذایی حاوی چربی‌های غیر اشباع، مصرف دخانیات، برخی داروها، بیماری های ژنتیکی.

آپولو B: سوء تغذیه، رژیم‌های غذایی گیاهی، رژیم های غذایی  حاوی چربی‌های غیر اشباع، بعضی از داروها، بیماری های ژنتیکی.

Apo A: افزایشش اهمیتی‌ندارد.

Apo B: دیابت، کم کاری تیروئید، نارسایی کلیه، بیماری کبدی، سندرم کوشینگ

آپولیپوپروتئین، پروتئین‌های سطحی لیپوپروتئین هستند. آپوA جزء اصلی HDL است. و آپو B جز اصلی تشکیل‌دهنده‌ی LDL است. آپولیپوپروتئین A و B
اهمیتی ندارد ولی با مصرف نیاسین پایین می‌آید زنان بعد از یائسگی، نژاد آفریقایی-آمریکایی، نارسایی کلیوی، کاهش استروژن، کم کاری تیروئید، دیابت این هم یکی دیگر از زیرمجموعه‌های کلسترول است. بالا رفتن این لیپوپروتئین با نارسایی قلبی زودرس همراه است. لیپوپروتئین  Lp(a))(a)
دیابت، کلستاز، نارسایی کلیه، چاقی، عدم تحرک، داروهای خاص، مقاومت به انسولین. ورزش زیاد در مدت طولانی، مصرف استروژن، مصرف بسیار کم الکل این ترکیب کلسترول را از سلول‌ها به کبد منتقل می‌کند. ارتباط زیادی بین HDL و CDV وجود دارد. نسبت کلسترول به HDL در مقایسه با نسبت کلسترول به LDL فاکتور بهتری برای پیش‌بینی  بیماری‌های قبلی است.

این نسبت باید در مردان ۵:۱ یا کمتر باشد؛

در زنان ۴٫۴:۱

نسبت بهینه ۳,۵:۱ یا کمتر در مردان و ۳,۴:۱‌در زنان است.

لیپوپروتئین با چگالی بالا
سوء تغذیه، پرکاری تیروئید، برخی بیماری های ریوی، ورزش های سنگین، لاغری بیماری‌های قبلی عروقی، بیماری کبدی، الکل، بیماری های کلیوی، کم کاری تیروئید، حاملگی، داروهای ضدحاملگی، مصرف دخانیات، چاقی، دیابت، نقرس، بی اشتهایی، مصرف غذای چرب پیش از انجام آزمایش میزان چربی در خون، نشان‌‌دهنده‌ی توانایی بدن در متابولیز کردن چربی است. اگر تری گلیسیرید کمتر از ۱۰۰ باشد، میزان LDL معمولا افزایش می‌یابد. نسبت تری گلیسیرید به HDL می‌تواند بهترین فاکتور برای پیش‌بینی خطر بیمارهای قلبی باشد. نسبت بیش از ۴:۱ نگران کننده است. بهترین نسبت ۲:۱ و پایین‌تر از آن است. تری گلیسرید
اهمیتی ندارد. احتمالا نشان دهنده‌ی کم شدن التهاب است درد، تب، عفونت، بیماری التهابی روده، آتروز، بیماری های خود ایمنی نشانه‌ی التهاب ضعیف و فاکتوری برای پیش‌بینی بیماری‌های قلبی عروقی پروتئین واکنشی سی
اهمیتی ندارد کمبود فولیک اسید، کمبود ویتامین B12، کمبود ویتامین B6، وراثت، پیری، بیماری کلیوی، جنس مذکر، داروهای خاص نوعی اسید آمینه موجود در مقدار کمی از خون که حاصل سنتز سیستین از متیونین است. فقط با وجود ویتامین B12، B6 و فولات در بدن تشکیل می‌شود.. افزایش سطح هموسیستئین با CVD (بیماری‌های قلبی عروقی) ارتباط دارد هموسیستئین

 دستگاه اتوآنالایزر بیوشیمی EasyRA یکی از دستگاه‌های آزمایشگاهی است که برای اندازه‌گیری فاکتورهای خونی به‌کار می‌رود. اتوآنالایزرهای بیوشیمی با در نظر گرفتن سرعت پاسخ دهی ،بهبود در کیفیت نتایج، کاهش مصرف reagents و همچنین کم کردن افراد آزمایشگاه (پرسنل) کاربردهای بسیاری دارد.

محصولات مرتبط:

دستگاه اتوآنالایزر بیوشیمی EasyRA - پایازیست آرایه

Share this post