با انواع اختلالات خونی و نکاتی ضروری آن‌ها بیشتر آشنا شوید

با انواع اختلالات خونی و نکاتی ضروری آن‌ها بیشتر آشنا شوید

با انواع اختلالات خونی و نکاتی ضروری آن‌ها بیشتر آشنا شوید

در این مطلب به بررسی انواع اختلالات خونی و علل بروز آن‌ها خواهیم پرداخت.

اختلالات خونی بر هر یک از سه عنصر خون تأثیر می‌گذارند:

  • سلول‌های قرمز خون که اکسیژن را به بافت‌های بدن می‌رسانند
  • سلول‌های سفید خون که با عفونت‌ها مبارزه می‌کنند
  • پلاکت‌ها که به انعقاد خون کمک می‌کنند

اختلالات خونی قسمت مایع خون را هم که پلاسما نام دارد، تحت تأثیر قرار می‌دهند.

درمان‌ها و پیش‌آگهی‌های بیماری‌های خونی بسته به عارضه خونی و شدت آن، متفاوت هستند.

اختلالات خونی مؤثر بر سلول‌های قرمز خون

اختلالات خونی مؤثر بر سلول‌های قرمز خون عبارت‌اند از:

کم‌خونی (آنمی): تعداد سلول‌های قرمز خون افراد مبتلا به کم‌خونی کم است. کم‌خونی خفیف معمولاً علائمی ندارد. کم‌خونی حادتر موجب خستگی شدید، رنگ‌پریدگی و تنگی نفس می‌شود.

کم‌خونی ناشی از کمبود آهن: بدن برای ساختن سلول‌های قرمز خون به آهن نیاز دارد. کمبود جذب آهن و از دست رفتن خون به دلیل قاعدگی، شایع‌ترین علل کم‌خونی ناشی از کبود آهن هستند. همچنین ممکن است به دلیل خونریزی ناشی از زخم یا سرطان دستگاه گوارش ایجاد شود. درمان آن با قرص آهن یا در موارد نادر، دریافت خون صورت می‌گیرد.

کم‌خونی ناشی از بیماری مزمن: افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه یا بیماری‌های مزمن دیگر احتمال مبتلا شدن به کم‌خونی را دارند. کم‌خونی ناشی از بیماری مزمن معمولاً نیازی به درمان ندارد. تزریق هورمون مصنوعی اپوئتین آلفا (اپوژن یا پروکریت) جهت تحریک تولید سلول‌های خونی یا انتقال خون برای برخی از افراد مبتلا به این نوع کم‌خونی ضروری است.

کم‌خونی پرنیشیوس (کمبود ب۱۲): عارضه‌ای که مانع از جذب کافی ب۱۲ موجود در رژیم غذایی به بدن می‌شود. علت آن ممکن است ضعف دیواره معده یا عارضه خودایمنی باشد. علاوه بر کم‌خونی، درنهایت اعصاب هم آسیب می‌بینند (نوروپاتی). دوزهای بالای ب۱۲ از مشکلات بلندمدت جلوگیری می‌کنند.

کم‌خونی آپلاستیک: در افرادی که به کم‌خونی آپلاستیک مبتلا هستند، مغز استخوان سلول‌های خونی ازجمله سلول‌های قرمز کافی تولید نمی‌کند. علت آن عارضه‌های متفاوتی ازجمله هپاتیت، اپشتین-بار یا اچ.آی.وی. – نسبت به عوارض جانبی دارو، دارهای شیمی‌درمانی و بارداری – می‌تواند باشد. برای درمان کم‌خونی آپلاستیک به مصرف دارو، انتقال خن و حتی پیوند مغز استخوان نیاز است.

کم‌خونی همولیتیک خودایمنی: در افراد مبتلا به این عارضه، سیستم ایمنی بیش‌فعال سلول‌های قرمز خون را از بین می‌برد و منجر به بروز کم‌خونی می‌شود. برای توقف این روند باید از داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی مانند پردنیسون استفاده کرد.

تالاسمی: تالاسمی، نوع ژنتیکی کم‌خونی است که بیشتر افراد نژاد مدیترانه‌ای را دچار می‌کند. اکثر افراد علائمی ندارند و نیازی به درمان آن‌ها نیست. افراد دیگر، برای تسکین علائم کم‌خونی احتمالاً نیاز به دریافت خون دارند.

کم‌خونی داسی شکل: عارضه‌ای ژنتیکی که بیشتر در افرادی دیده می‌شود که خانواده‌های آن اهل آفریقا، آمریکای جنوبی یا مرکزی، جزایر کارائیب، هند، عربستان سعودی و کشورهای مدیترانه ازجمله ترکیه، یونان و ایتالیا هستند. در کم‌خونی داسی شکل، سلول‌های قرمز خون چسبنده و سفت هستند. آن‌ها جریان خون را مسدود می‌کنند. درد شدید و آسیب به اعضا از عوارض این بیماری است.

پلی‌سیتمی ورا: بدن به دلیل نامعلومی، سلول‌های خونی بسیار زیاد تولید می‌کند. سلول‌های قرمز اضافی معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کنند اما گاهی منجر به تولید لخته خون می‌شوند.

مالاریا: نیش یک نوع پشه، انگلی را وارد خون فرد می‌کند که موجب عفونت سلول‌های قرمز خون می‌شود. سلول‌های قرمز خون مرتباً پاره می‌شوند و موجب تب و لرز و آسیب به اعضا می‌شوند. شیوع این عفونت خونی بیشتر در آفریقاست اما در نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری دیگر جهان هم دیده می‌شود؛ کسانی که به این نواحی سفر می‌کنند باید اقدامات پیشگیرانه را انجام دهند.

اختلالات خونی مؤثر بر سلول‌های سفید خون

اختلالات خونی مؤثر بر سلول‌های سفید خون عبارت‌اند از:

لنفوم: نوعی سرطان خون که در سیستم لنفاوی ایجاد می‌شود. در لنفوم، سلول سفید خون بدخیم می‌شود و به‌صورت غیرعادی تکثیر و منتشر می‌شود. لنفوم هوجکین و لنفوم غیر هوجکین، دو گروه اصلی لنفوم هستند. درمان با شیمی‌درمانی و/یا پرتودرمانی معمولاً طول عمر فرد مبتلا را زیاد می‌کند و گاهی آن را کاملاً درمان می‌کند.

لوسمی: نوعی سرطان خون که در آن سلول سفید خون بدخیم می‌شود و داخل مغز استخوان تکثیر می‌شود. لوسمی می‌تواند حاد (سریع و شدید) یا مزمن (پیشرفت کند) باشد. شیمی‌درمانی و/یا پیوند سلول بنیادی (پیوند مغز استخوان) روش‌های درمان لوسمی هستند و شاید موجب درمان قطعی این بیماری شوند.

اختلال خونی لوسمی

مولتیپل میلوما: نوعی سرطان خون که در آن یکی از سلول‌های سفید خون به نام سلول پلاسما بدخیم می‌شود. سلول‌های پلاسما تکثیر می‌شوند و ماده‌های مخرب آزاد می‌کنند که درنهایت منجر به آسیب رساندن به اعضا می‌شود. مولتیپل میلوما درمان قطعی ندارد اما پیوند سلول بنیادی و/یا شیمی‌درمانی سال‌ها به عمر افراد مبتلا می‌افزاید.

سندروم میلودیسپلاستیک: از خانواده سرطان خون که بر مغز استخوان تأثیر می‌گذارد. سندروم میلودیسپلاستیک معمولاً بسیار آرام پیشرفت می‌کند اما ممکن است ناگهان به لوسمی حاد تغییر شکل دهد. دریافت خون، شیمی‌درمانی و پیوند سلول بنیادی از درمان‌های این بیماری هستند.

اختلالات خونی مؤثر بر پلاکت‌ها

اختلالات خونی مؤثر بر پلاکت‌ها عبارت‌اند از:

ترومبوسیتوپنی: کم بودن پلاکت‌ها در خون؛ عارضه‌های مختلفی باعث بروز ترومبوسیتوپنی می‌شوند اما هیچ‌یک از آن‌ها منجر به خونریزی غیرعادی نمی‌شوند.

پورپورای ترومبوسیتوپنیک ایدیوپاتیک: عارضه‌ای که به علتی نامعلوم موجب کاهش مداوم تعداد پلاکت‌ها در خون می‌شود؛ معمولاً علائمی ندارد اما گاهی موجب بروز کبودی غیرعادی، نقاط قرمز کوچک روی پوست (پتشی) یا خونریزی غیرعادی می‌شود.

ترومبوسیتوپنی ناشی از هپارین: کم بودن تعداد پلاکت‌ها به دلیل واکنش نسبت به هپارین – نوعی رقیق‌کننده خون که جهت پیشگیری از لخته شدن خون برای بسیاری از افراد بستری در بیمارستان تجویز می‌شود.

پورپورای ترومبوسیتوپنیک ترومبوتیک: نوعی اختلال خونی نادر که موجب می‌شود در رگ‌های سراسر بدن، لخته‌های کوچک خون ایجاد شود؛ در این فرایند، پلاکت‌ها مصرف می‌شوند و درنتیجه تعدادشان کم می‌شود.

ترومبوسیتوز بنیادی (ترومبوسیتمی اولیه): بدن به علتی نامعلوم، تعداد زیادی پلاکت تولید می‌کند؛ پلاکت‌ها به‌درستی عمل نمی‌کنند و این امر موجب انعقاد یا خونریزی بی‌رویه یا هر دو می‌شود.

اختلالات خونی مؤثر بر پلاسمای خون

اختلالات خونی مؤثر بر پلاسمای خون عبارت‌اند از:

هموفیلی: کمبود ژنتیکی برخی پروتئین‌هایی که به انعقاد خون کمک می‌کنند؛ هموفیلی انواع مختلف دارد و به لحاظ شدت از خفیف تا مرگبار طبقه‌بندی می‌شود.

بیماری هموفیلی

بیماری فون‌ویلبراند: عامل فون‌ویلبراند پروتئینی در خون است که به انعقاد خون کمک می‌کند. در بیماری فون‌ویلبراند، بدن یا مقدار بسیار کمی از این پروتئین را تولید می‌کند یا پروتئینی تولید می‌کند که عملکرد خوبی ندارد. این عارضه ارثی است اما اکثر افراد مبتلا به آن علائمی ندارند و نمی‌دانند که به آن مبتلا هستند. برخی افراد مبتلا به بیماری فون‌ویلبراند پس از جراحت یا در طول جراحی، خونریزی شدید خواهند داشت.

حالت افزایش انعقادپذیری: تمایل شدید خون به انعقاد؛ خون اکثر افراد مبتلا تمایل اضافی خفیف به انعقاد دارد و شاید هرگز این حالت در آن‌ها تشخیص داده نشود. برخی افراد در طول زندگی خود اپیزودهایی از لخته شدن خون را دارند و باید به‌صورت روزانه داروی رقیق‌کننده خون مصرف کنند.

ترومبوز وریدی عمقی: لخته خون در سیاهرگ عمقی، معمولاً در پا؛ ترومبوز وریدی عمقی ممکن است حرکت کند و خود را از قلب به ریه برساند و موجب آمبولی ریوی شود.

انعقاد درون‌رگی منتشر (DIC):  عارضه‌ای که هم‌زمان موجب خونریزی و ایجاد لخته‌های بسیار کوچک در بدن می‌شود؛ عفونت‌های شدید، جراحی یا عوارض بارداری می‌توانند منجر به بروز این عارضه شوند.

این مطالب را نیز بخوانید:

Share this post